Bạn mua một lọ serum, kem dưỡng hay kem chống nắng mới. Tháng đầu tiên, chất kem mượt, mùi dễ chịu, thoa lên da rất ổn. Nhưng sau vài tháng, sản phẩm bắt đầu đặc hơn, đổi màu nhẹ hoặc có cảm giác không còn giống lúc mới mở.

Điều khó hiểu là: hạn sử dụng trên bao bì vẫn còn rất lâu.

Vậy mỹ phẩm chưa hết hạn có thể bị biến chất không?

Câu trả lời là có thể. Bởi hạn sử dụng không phải yếu tố duy nhất quyết định tình trạng của một sản phẩm. Ngay từ khi bao bì được mở, công thức đã bắt đầu tiếp xúc với không khí, nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm và cả vi sinh vật từ môi trường.

Đó cũng là lý do một sản phẩm vẫn còn hạn nhưng chất lượng thực tế có thể không còn giống hoàn toàn ngày đầu tiên.

1. Mỹ phẩm chưa hết hạn tại sao vẫn có thể biến chất?

Khi còn được đóng kín và bảo quản đúng điều kiện, sản phẩm ở trạng thái tương đối ổn định theo khoảng thời gian mà nhà sản xuất đã đánh giá.

Mọi thứ bắt đầu khác đi sau khi người dùng mở bao bì.

Theo FDA, tuổi thọ thực tế của mỹ phẩm phụ thuộc vào loại sản phẩm, cách sử dụng và điều kiện bảo quản. Theo thời gian, mỹ phẩm có thể thay đổi do tiếp xúc với không khí, ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, vi sinh vật hoặc do chính cấu trúc của công thức dần thay đổi.

Ví dụ, mỗi lần bạn:

• Mở nắp serum.
• Đưa tay vào hũ kem.
• Để sản phẩm trong phòng tắm ẩm.
• Mang kem chống nắng trong ô tô dưới trời nóng.
• Để chai mỹ phẩm cạnh cửa sổ.
• Quên đóng chặt nắp sau khi sử dụng.

...thì môi trường bảo quản sản phẩm đã không còn giống trạng thái ban đầu.

Điều này không có nghĩa rằng cứ mở nắp là mỹ phẩm lập tức hỏng. Các công thức mỹ phẩm được thiết kế để chịu được quá trình sử dụng thông thường. Tuy nhiên, kể từ thời điểm đó, nhiều yếu tố có thể bắt đầu tác động đến độ ổn định của sản phẩm.

Hạn sử dụng và PAO không phải là một khái niệm

Một chi tiết nhiều người bỏ qua là biểu tượng chiếc hũ mở nắp với ký hiệu như:

6M – 12M – 24M

Đây thường được gọi là PAO – Period After Opening, tức khoảng thời gian sản phẩm được khuyến nghị sử dụng sau khi mở.

Theo quy định mỹ phẩm của Liên minh châu Âu, với những mỹ phẩm có độ bền tối thiểu trên 30 tháng, nhà sản xuất thường phải thể hiện khoảng thời gian sau mở nắp mà sản phẩm có thể tiếp tục được sử dụng an toàn, trừ những trường hợp mà khái niệm PAO không phù hợp.

Vì vậy, nếu một sản phẩm ghi 12M, điều cần quan tâm không chỉ là ngày hết hạn xa đến đâu, mà còn là bạn đã mở sản phẩm được bao lâu.

Đây là một trong những lý do khiến câu:

“Chưa hết hạn thì vẫn dùng được.”

không phải lúc nào cũng đủ để đánh giá tình trạng mỹ phẩm.

2. Sau khi mở nắp, điều gì có thể xảy ra bên trong mỹ phẩm?

Oxy hóa có thể làm màu và mùi thay đổi

Không khí là một trong những yếu tố mà mỹ phẩm phải tiếp xúc nhiều hơn sau khi mở.

Một số thành phần có thể nhạy cảm với oxy, ánh sáng hoặc nhiệt độ. Khi xảy ra các phản ứng hóa học theo thời gian, màu sắc, mùi hoặc đặc tính của công thức có thể thay đổi.

Đây là lý do người dùng đôi khi thấy:

• Serum từ trong suốt chuyển sang vàng hơn.
• Mùi sản phẩm không còn giống lúc đầu.
• Màu kem đậm dần.
• Công thức có cảm giác khác khi thoa.

Tuy nhiên, đổi màu không tự động đồng nghĩa với nguy hiểm.

Mức độ thay đổi có thể phụ thuộc vào chính công thức sản phẩm. Vì vậy, cần kết hợp màu sắc với các dấu hiệu khác như mùi lạ, tách lớp, kết cấu bất thường hoặc phản ứng trên da trước khi đánh giá.

Dung môi và nước có thể bay hơi dần

Bạn có từng thấy một lọ kem dùng gần hết trở nên đặc hơn phần kem lúc mới mở?

Một nguyên nhân có thể là sự mất dần của một phần thành phần dễ bay hơi, đặc biệt khi:

• Nắp thường xuyên đóng không kín.
• Miệng chai bám nhiều sản phẩm.
• Sản phẩm được mở nhiều lần.
• Bảo quản trong môi trường nóng.

Khi tỷ lệ các thành phần trong công thức thay đổi, cảm giác sử dụng cũng có thể thay đổi.

Một loại kem từng dễ tán có thể trở nên:

• Đặc hơn.
• Khó trải đều.
• Khô nhanh hơn.
• Không còn mượt như trước.

Đây chính là lý do cảm giác “hồi mới mua dùng đẹp lắm, giờ không hiểu sao thấy khác” đôi khi không chỉ đến từ làn da.

Hệ nhũ tương có thể mất ổn định

Rất nhiều kem dưỡng, lotion và kem chống nắng là hệ nhũ tương, tức công thức chứa các pha vốn không dễ hòa vào nhau, điển hình là nước và dầu.

Nhà sản xuất sử dụng hệ nhũ hóa và các kỹ thuật công thức để duy trì trạng thái ổn định này.

Nhưng theo FDA, nhũ tương mỹ phẩm có thể bị tách theo thời gian và những thay đổi về nhiệt độ cũng có thể ảnh hưởng đến màu sắc, kết cấu và mùi của sản phẩm.

Vì vậy, hãy chú ý nếu một sản phẩm vốn đồng nhất bỗng xuất hiện:

• Nước tách riêng.
• Dầu nổi lên.
• Kem lợn cợn bất thường.
• Kết cấu không thể hòa lại như trước.

Đặc biệt nếu hiện tượng này đi kèm mùi lạ hoặc màu thay đổi rõ rệt, việc tiếp tục sử dụng cần được cân nhắc thận trọng.

Vi sinh vật cũng là một yếu tố không nên bỏ qua

Đây là phần ít nhìn thấy bằng mắt nhưng rất quan trọng.

Mỗi lần bạn đưa ngón tay vào hũ kem, đầu applicator tiếp xúc với da hoặc vô tình để nước lọt vào sản phẩm, vi sinh vật từ môi trường có thể được đưa vào bên trong.

Mỹ phẩm thường có hệ bảo quản để kiểm soát vấn đề này. Tuy nhiên, FDA lưu ý rằng bảo quản trong môi trường nóng hoặc ẩm có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho vi sinh vật, đồng thời hệ bảo quản cũng có thể suy giảm theo thời gian.

Đây là lý do không nên:

• Pha thêm nước vào mỹ phẩm.
• Dùng tay bẩn lấy sản phẩm.
• Chia sẻ sản phẩm dùng trực tiếp trên da.
• Để sản phẩm hở nắp quá lâu.

3. Làm sao nhận biết mỹ phẩm đang thay đổi bình thường hay đã không nên dùng?

Không phải mọi thay đổi nhỏ đều chứng minh rằng mỹ phẩm bị biến chất nghiêm trọng.

Chẳng hạn, một số công thức có thể thay đổi nhẹ về độ đặc khi nhiệt độ môi trường khác nhau. Màu của một số nguyên liệu tự nhiên hoặc hoạt chất cũng có thể biến đổi theo thời gian mà không nhất thiết đồng nghĩa sản phẩm lập tức mất an toàn.

Điều đáng chú ý hơn là sự thay đổi bất thường so với trạng thái vốn có của sản phẩm.

Bạn nên kiểm tra kỹ khi thấy:

Mùi thay đổi rõ rệt

Một sản phẩm vốn gần như không mùi nhưng bất ngờ xuất hiện mùi chua, ôi hoặc mùi khác thường là dấu hiệu không nên bỏ qua.

Tách lớp bất thường

Nếu dầu, nước và phần kem không còn đồng nhất như trước, đặc biệt khi lắc hoặc trộn lại vẫn không trở về trạng thái ban đầu, công thức có thể đã mất ổn định.

Kết cấu thay đổi mạnh

Kem bỗng lợn cợn, kéo sợi, quá đặc, quá lỏng hoặc xuất hiện vật thể lạ.

Màu thay đổi đáng kể

Thay đổi màu cần được đánh giá cùng những dấu hiệu khác, thay vì chỉ nhìn màu rồi kết luận sản phẩm đã hỏng.

Da phản ứng khác thường

Nếu một sản phẩm vốn sử dụng ổn nhưng đột nhiên gây nóng rát, đỏ hoặc khó chịu bất thường, nên ngưng sử dụng và xem xét lại tình trạng sản phẩm.

FDA cũng khuyến nghị người tiêu dùng ngừng sử dụng khi nhận thấy những vấn đề bất thường như mùi xấu, màu thay đổi hoặc vật thể lạ trong mỹ phẩm.

4. Kem chống nắng có cần chú ý hơn sau khi mở nắp không?

Kem chống nắng nâng tone White Nox Sun Cream

Có một điểm khiến kem chống nắng đáng được chú ý riêng: đây không đơn thuần là sản phẩm tạo cảm giác đẹp trên da, mà chức năng quan trọng nhất vẫn là tạo khả năng bảo vệ trước tia UV theo mức mà sản phẩm công bố.

Vì vậy, một tuýp kem chống nắng thay đổi bất thường về công thức không nên được đánh giá chỉ bằng câu:

“Thoa lên vẫn thấy bình thường nên chắc vẫn dùng được.”

Ở Hoa Kỳ, sunscreen được quản lý như thuốc không kê đơn. FDA yêu cầu các sản phẩm thuộc nhóm này phải đáp ứng yêu cầu về độ ổn định và hạn dùng; FDA cũng khuyến nghị không sử dụng sunscreen đã quá hạn.

Một yếu tố rất đáng chú ý khác là nhiệt.

FDA khuyến nghị không để bao bì kem chống nắng tiếp xúc lâu với ánh nắng trực tiếp hoặc nhiệt độ quá cao. Khi mang sản phẩm ra ngoài, nên để sản phẩm trong bóng râm hoặc tránh nơi hấp nhiệt mạnh.

Điều này đặc biệt thực tế ở Việt Nam.

Để một tuýp kem chống nắng trong cốp xe hoặc ô tô đỗ ngoài trời nhiều giờ không giống với việc đặt nó trong ngăn tủ ở nhiệt độ phòng.

Với những sản phẩm dùng hằng ngày như White Nox Sun Cream SPF50+ PA++++, người dùng có thể tập trung không chỉ vào trải nghiệm ban đầu như chất kem và lớp finish mà còn nên duy trì cách bảo quản ổn định trong suốt quá trình sử dụng: đóng kín nắp sau khi dùng, tránh để tuýp kem dưới nắng trực tiếp và theo dõi hạn dùng hoặc PAO thể hiện trên bao bì sản phẩm.

Đó là một thói quen nhỏ nhưng hợp lý với bất kỳ loại kem chống nắng nào, không riêng một thương hiệu cụ thể.

5. Bảo quản mỹ phẩm thế nào để hạn chế sản phẩm xuống cấp quá nhanh?

Không cần biến bàn skincare thành một phòng thí nghiệm. Một vài thói quen đơn giản đã có thể giúp giảm những tác động không cần thiết lên sản phẩm.

Ghi lại ngày mở nắp

Nếu thường xuyên có nhiều sản phẩm skincare cùng lúc, rất khó nhớ lọ serum nào đã mở cách đây 3 tháng hay 10 tháng.

Bạn có thể ghi ngày mở ở đáy chai hoặc trên ứng dụng ghi chú để dễ đối chiếu với PAO.

Đóng nắp ngay sau khi sử dụng

Không chỉ tránh bụi bẩn, việc đóng kín còn giúp hạn chế sự tiếp xúc không cần thiết với không khí và giảm bay hơi.

Không để mỹ phẩm trong ô tô hoặc cốp xe lâu

Đặc biệt với kem chống nắng, môi trường nhiệt cao kéo dài không phải điều kiện bảo quản lý tưởng. FDA cũng lưu ý nhiệt có thể ảnh hưởng đến sản phẩm và hệ bảo quản mỹ phẩm.

Hạn chế để mỹ phẩm ở nơi quá nóng hoặc quá ẩm

Phòng tắm rất tiện nhưng thường xuyên có độ ẩm cao và nhiệt độ thay đổi.

Nếu nhãn sản phẩm không yêu cầu điều kiện đặc biệt, một vị trí khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp thường hợp lý hơn.

Không tự ý thêm nước vào sản phẩm

Kem bị đặc không có nghĩa bạn nên pha thêm nước.

Việc thêm nước có thể làm thay đổi công thức và đưa thêm vi sinh vật vào sản phẩm. FDA cũng khuyến cáo không thêm nước hoặc nước bọt vào mỹ phẩm.

Giữ phần tiếp xúc với sản phẩm sạch

Nếu dùng mỹ phẩm dạng hũ, nên rửa tay trước khi lấy kem hoặc sử dụng dụng cụ lấy sản phẩm sạch nếu có.

6. Mỹ phẩm chưa hết hạn nhưng đã đổi mùi có nên dùng tiếp không?

Không nên chỉ dựa vào ngày hết hạn để quyết định.

Nếu sản phẩm xuất hiện mùi khác thường rõ rệt, đặc biệt kèm đổi màu mạnh, tách lớp hoặc thay đổi kết cấu, lựa chọn an toàn hơn là ngưng sử dụng.

Tương tự, nếu bạn không nhớ sản phẩm đã mở bao lâu, bao bì không còn nguyên vẹn hoặc sản phẩm từng bị để ở nhiệt độ cao trong thời gian dài, việc cố dùng cho hết chỉ vì “vẫn còn tiếc” không phải lúc nào cũng đáng.

Ngược lại, không cần hoảng sợ chỉ vì chất kem hơi đặc hơn một chút trong ngày lạnh hay màu sản phẩm thay đổi rất nhẹ. Hãy đánh giá tổng thể trạng thái sản phẩm, điều kiện bảo quản, thời gian sau mở nắp và hướng dẫn của nhà sản xuất.

7. Đừng chỉ hỏi “mỹ phẩm còn hạn không?”

Một câu hỏi chính xác hơn là:

“Sản phẩm này đã được mở bao lâu và trong thời gian đó nó được bảo quản như thế nào?”

Ngày hết hạn vẫn rất quan trọng. Nhưng sau khi mở bao bì, chất lượng thực tế của mỹ phẩm còn chịu tác động bởi không khí, nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, cách người dùng lấy sản phẩm và khả năng duy trì độ ổn định của chính công thức.

Vì vậy, khi nhận thấy serum đổi mùi, kem dưỡng tách lớp hay kem chống nắng thay đổi kết cấu bất thường, đừng chỉ nhìn hạn sử dụng rồi mặc định rằng sản phẩm vẫn hoàn toàn giống lúc mới mua.

Hiểu được mỹ phẩm bị biến chất như thế nào sau khi mở nắp không chỉ giúp tránh lãng phí sản phẩm. Quan trọng hơn, nó giúp bạn biết lúc nào một thay đổi chỉ đáng theo dõi và lúc nào nên ngừng sử dụng..